Jak sztuczna inteligencja zmienia zasady gry w cyberbezpieczeństwie?
Projekt ASTORIA, realizowany przez Wojskową Akademię Techniczną we współpracy z partnerem przemysłowym w ramach programu PERUN, ma na celu opracowanie nowoczesnych metod wykorzystania sztucznej inteligencji do analizy i przeciwdziałania zagrożeniom typu ransomware. #ZdaniemWykładoWCY dr. inż. Kamila Kaczyńskiego z Wydziału Cybernetyki WAT, kierownika projektu ASTORIA, sztuczna inteligencja stanie się w najbliższych latach nieodłącznym elementem nowoczesnych systemów cyberbezpieczeństwa, wspierając ekspertów w analizie zagrożeń i automatyzacji procesów ochrony. O nowatorstwie projektu, wyzwaniach badawczych oraz znaczeniu współpracy nauki z przemysłem rozmawiamy w kolejnym wywiadzie z tego cyklu.
WCY: Dlaczego właśnie teraz sztuczna inteligencja staje się jednym z najważniejszych narzędzi w walce z ransomware i innymi zaawansowanymi cyberzagrożeniami?
KK: Jeszcze kilka lat temu większość systemów bezpieczeństwa opierała się przede wszystkim na analizie znanych sygnatur i reguł wykrywania zagrożeń. Dziś cyberprzestępcy działają inaczej — korzystają z automatyzacji, szybko modyfikują swoje narzędzia i coraz częściej sięgają po rozwiązania oparte na AI. Oznacza to, że człowiek nie jest już w stanie samodzielnie analizować wszystkich pojawiających się zagrożeń.
Sztuczna inteligencja daje możliwość analizowania ogromnych ilości danych, wyszukiwania zależności niewidocznych dla człowieka oraz automatyzacji wielu procesów związanych z wykrywaniem i analizą zagrożeń. Właśnie dlatego staje się jednym z kluczowych elementów nowoczesnego cyberbezpieczeństwa.
W projekcie ASTORIA chcemy wykorzystać AI nie tylko do wykrywania ransomware, ale przede wszystkim do wspierania analizy jego działania oraz automatyzacji procesów testowania odporności systemów. To kierunek, który może znacząco zwiększyć skuteczność obrony przed coraz bardziej zaawansowanymi atakami.
WCY: Na czym polega nowatorstwo projektu ASTORIA na tle istniejących rozwiązań stosowanych obecnie w cyberbezpieczeństwie?
KK: Większość dostępnych rozwiązań koncentruje się na wykrywaniu zagrożeń już w trakcie ataku lub po jego wystąpieniu. My chcemy pójść znacznie dalej.
Projekt ASTORIA zakłada stworzenie zintegrowanego środowiska wykorzystującego sztuczną inteligencję do automatycznej analizy ransomware, jego deasemblacji, dekompilacji, badania mechanizmów działania oraz weryfikacji skuteczności zabezpieczeń. W praktyce oznacza to przejście od pojedynczych narzędzi do inteligentnej platformy wspierającej cały proces oceny bezpieczeństwa.
Nowatorstwo projektu wynika również z połączenia najnowszych metod sztucznej inteligencji z wiedzą ekspercką z zakresu inżynierii oprogramowania, analizy złośliwego kodu i cyberbezpieczeństwa. To rozwiązanie projektowane od początku z myślą o rzeczywistych potrzebach użytkowników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej.
WCY: W projekcie mówimy o automatyzacji analizy, testowania i neutralizacji zagrożeń. Jakie zadania, dotychczas wykonywane przez ekspertów, będzie mogła przejąć sztuczna inteligencja?
KK: Eksperci nadal będą odgrywali kluczową rolę, jednak sztuczna inteligencja może znacząco odciążyć ich w najbardziej czasochłonnych zadaniach.
Mówimy przede wszystkim o automatycznej analizie próbek ransomware, wspomaganiu procesu deasemblacji i dekompilacji, identyfikacji charakterystycznych mechanizmów działania złośliwego oprogramowania czy przygotowywaniu scenariuszy testowania zabezpieczeń. Dzięki temu specjaliści będą mogli skupić się na interpretacji wyników, podejmowaniu decyzji i opracowywaniu nowych metod ochrony, zamiast wykonywać powtarzalne czynności analityczne. To właśnie współpraca człowieka i sztucznej inteligencji stanowi dziś najskuteczniejszy model działania.
WCY: Projekt realizowany jest wspólnie przez środowisko naukowe i przemysł. Jakie korzyści daje połączenie potencjału Wojskowej Akademii Technicznej oraz partnera przemysłowego?
KK: To jeden z największych atutów projektu. Wojskowa Akademia Techniczna wnosi do konsorcjum wieloletnie doświadczenie naukowe w zakresie cyberbezpieczeństwa, AI i analizy oprogramowania. Partner przemysłowy zna z kolei realne potrzeby użytkowników i wymagania związane z wdrażaniem technologii. Takie połączenie sprawia, że prowadzone badania nie kończą się na publikacjach naukowych. Od początku projektujemy rozwiązania z myślą o ich praktycznym zastosowaniu. To właśnie synergia nauki i przemysłu pozwala tworzyć technologie, które mają szansę znaleźć zastosowanie w rzeczywistych środowiskach operacyjnych. Chciałbym przy tym podkreślić ogromny wkład zespołu Wojskowej Akademii Technicznej. To grupa specjalistów posiadających unikalne kompetencje w zakresie sztucznej inteligencji, inżynierii odwrotnej, analizy złośliwego oprogramowania i cyberbezpieczeństwa. Jako kierownik projektu mam komfort współpracy z ludźmi, którzy nie tylko prowadzą badania na najwyższym poziomie, ale potrafią również przekładać wyniki naukowe na rozwiązania o realnej wartości praktycznej. To właśnie jest największa siła naszego zespołu.
WCY: Jakie najtrudniejsze wyzwania badawcze stoją dziś przed zespołem pracującym nad wykorzystaniem AI w analizie ransomware?
KK: Największym wyzwaniem jest ogromna zmienność współczesnego ransomware. Autorzy złośliwego oprogramowania stale modyfikują swój kod, stosują mechanizmy zaciemniania, utrudniają analizę i bardzo szybko tworzą nowe warianty.
Naszym zadaniem jest opracowanie metod, które będą odporne na te zmiany i pozwolą sztucznej inteligencji rozpoznawać nie tylko znane próbki, ale również wcześniej niewidziane zagrożenia. Drugim ważnym wyzwaniem jest zapewnienie wysokiej wiarygodności wyników. W cyberbezpieczeństwie nie wystarczy szybka odpowiedź – musi być również precyzyjna i możliwa do zweryfikowania przez specjalistów.
Jestem przekonany, że właśnie dzięki doświadczeniu pracowników WAT jesteśmy w stanie podejmować tak ambitne wyzwania badawcze. W projekcie spotykają się doświadczeni naukowcy i młodsi badacze, którzy wspólnie budują nowe kompetencje. To bardzo inspirujące środowisko do prowadzenia badań.
WCY: Czy w projekcie powstają rozwiązania, które mogą znaleźć zastosowanie nie tylko w sektorze wojskowym, ale również w administracji publicznej, ochronie zdrowia czy przemyśle?
KK: Zdecydowanie tak. Chociaż projekt realizowany jest na rzecz bezpieczeństwa państwa, to zagrożenia związane z ransomware dotyczą praktycznie wszystkich sektorów gospodarki. Administracja publiczna, szpitale, przedsiębiorstwa przemysłowe czy operatorzy infrastruktury krytycznej stoją dziś przed bardzo podobnymi wyzwaniami.
Dlatego rozwiązania rozwijane w projekcie projektujemy w sposób uniwersalny i skalowalny. Wierzymy, że doświadczenia zdobyte podczas realizacji projektu będą mogły zostać wykorzystane również w wielu innych obszarach wymagających wysokiego poziomu cyberbezpieczeństwa.
WCY: W jaki sposób rozwijane technologie odpowiadają na dynamicznie zmieniające się metody działania cyberprzestępców, którzy coraz częściej sami wykorzystują sztuczną inteligencję?
KK: To swoisty wyścig technologiczny. Jeżeli cyberprzestępcy wykorzystują automatyzację i AI, to obrońcy również muszą dysponować narzędziami opartymi na najnowszych osiągnięciach sztucznej inteligencji. Naszym celem jest stworzenie rozwiązań zdolnych do ciągłego uczenia się, analizy nowych wariantów zagrożeń oraz wspierania ekspertów w podejmowaniu szybkich decyzji. Nie chodzi o zastąpienie człowieka, ale o wyposażenie go w narzędzia, które pozwolą reagować szybciej i skuteczniej niż dotychczas.
WCY: Projekt zakłada osiągnięcie wysokiego poziomu gotowości technologicznej. Jak wygląda droga od badań naukowych do rozwiązania, które można wykorzystać w rzeczywistych środowiskach operacyjnych?
KK: To proces wymagający solidnych podstaw naukowych i ścisłej współpracy z przyszłymi użytkownikami. Najpierw powstają metody i algorytmy, potem prototypy, które przechodzą testy laboratoryjne. Kolejnym etapem jest ich integracja w spójny system oraz weryfikacja działania w warunkach możliwie najbardziej zbliżonych do rzeczywistych. Właśnie dlatego tak istotna jest współpraca WAT z partnerem przemysłowym – pozwala ona od początku projektować rozwiązania z myślą o ich praktycznym wykorzystaniu.
WCY: Jakie kompetencje naukowe i technologiczne rozwija zespół WAT podczas realizacji projektu i dlaczego takie projekty są ważne dla budowania krajowych kompetencji w obszarze AI oraz cyberbezpieczeństwa?
KK: Projekt pozwala rozwijać kompetencje na styku kilku dynamicznie rozwijających się dziedzin – sztucznej inteligencji, analizy złośliwego oprogramowania, inżynierii odwrotnej, automatyzacji procesów bezpieczeństwa oraz zaawansowanej analizy danych. Dla Wojskowej Akademii Technicznej to również możliwość dalszego wzmacniania pozycji jako ośrodka prowadzącego badania o dużym znaczeniu praktycznym.
Równie ważny jest aspekt budowania kompetencji młodych naukowców i inżynierów. Projekty takie jak ASTORIA pozwalają zdobywać doświadczenie przy realizacji zaawansowanych prac badawczo-rozwojowych oraz tworzyć rozwiązania, które mogą znaleźć zastosowanie w systemie bezpieczeństwa państwa.
WCY: Gdyby spojrzeć pięć–dziesięć lat w przyszłość – jak, Pana zdaniem, będzie wyglądała rola sztucznej inteligencji w ochronie przed cyberatakami i jaki wkład w tę przyszłość może mieć projekt ASTORIA?
KK: Jestem przekonany, że sztuczna inteligencja stanie się nieodłącznym elementem każdego nowoczesnego systemu cyberbezpieczeństwa. Nie zastąpi ekspertów, ale będzie ich ważnym wsparciem. Pomoże szybciej analizować zagrożenia, wspierać decyzje i automatyzować najbardziej złożone procesy.
Mam nadzieję, że projekt ASTORIA będzie jednym z kroków w tym kierunku. Naszym celem jest nie tylko rozwój nowoczesnych technologii, ale też wzmacnianie krajowych kompetencji w obszarze AI i cyberbezpieczeństwa oraz tworzenie rozwiązań, które realnie zwiększą odporność systemów informatycznych na coraz bardziej zaawansowane ataki. Wojskowa Akademia Techniczna od lat łączy badania naukowe z praktyką, dlatego możemy tworzyć technologie odpowiadające wyzwaniom przyszłości i jednocześnie mające znaczenie dla bezpieczeństwa państwa i gospodarki.
Chciałbym też, aby ASTORIA przyczyniła się do dalszego rozwoju polskiej szkoły badań nad sztuczną inteligencją i cyberbezpieczeństwem. Jestem dumny ze współpracy z zespołem WAT, którego kompetencje i zaangażowanie pozwalają realizować projekty na wysokim poziomie. Wierzę, że efekty naszej pracy będą służyły zarówno nauce, jak i praktycznemu zwiększaniu bezpieczeństwa państwa i obywateli.
WCY: Dziękujemy za rozmowę!